Szczepienia na grypę powtarza się co sezon, ponieważ wirusy stale się zmieniają, a skład preparatów jest aktualizowany przed każdą jesienią. W sezonie 2026/2027 stosowane są szczepionki trójwalentne. Szczepienie zaleca się zasadniczo wszystkim osobom od ukończenia 6. miesiąca życia, o ile nie występują przeciwwskazania. Najlepszy moment to okres przed wzrostem zachorowań — w Polsce zwykle wrzesień, październik lub listopad.
Co się zmienia w sezonie 2026/2027
Skład szczepionek przeciw grypie nie jest ustalany raz na zawsze. Światowa Organizacja Zdrowia prowadzi globalny nadzór nad krążącymi wirusami i przed każdym sezonem wskazuje szczepy, które powinny trafić do preparatów. 27 lutego 2026 r. WHO opublikowała skład szczepionek na sezon 2026/2027 dla półkuli północnej. Dla preparatów produkowanych z wykorzystaniem jaj kurzych wskazano wirusy podobne do A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09, A/Darwin/1454/2025 (H3N2) oraz B/Tokyo/EIS13-175/2025 z linii B/Victoria. Dla szczepionek opartych na innych technologiach wskazano odpowiadające im warianty tych samych podtypów i linii.
Najważniejsza praktyczna konsekwencja to przejście na szczepionki trójwalentne, chroniące przed dwoma podtypami wirusa grypy A i jedną linią wirusa B. Pacjenci przyzwyczajeni do nazw z dopiskiem „Tetra” mogą to odebrać jako krok wstecz — i tu warto postawić sprawę jasno. To nie jest uboższa wersja szczepionki czterowalentnej. WHO wskazuje, że od marca 2020 r. nie potwierdzono krążenia wirusów grypy B z linii Yamagata, więc dalsze uwzględnianie jej w składzie preparatów przestało mieć uzasadnienie. Europejska Agencja Leków również nie rekomenduje komponentu B/Yamagata na sezon 2026/2027. Czwarty składnik nie został usunięty dla oszczędności, tylko dlatego, że chronił przed wirusem, którego już się nie obserwuje.
Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych potwierdził w czerwcu 2026 r., że unijne zalecenia dotyczące składu preparatów zostały zaktualizowane i dotyczą szczepionek przeznaczonych do stosowania od jesieni 2026 r.
Komu zaleca się szczepienia na grypę
Aktualne stanowisko NIZP PZH jest szerokie: coroczne szczepienie zaleca się wszystkim osobom od ukończenia 6. miesiąca życia, jeżeli nie występują przeciwwskazania medyczne. Nie ma więc odrębnej listy „uprawnionych” — jest lista grup, w których zakażenie może skończyć się ciężkim przebiegiem, hospitalizacją albo zaostrzeniem choroby przewlekłej, i dla których szczepienie ma szczególne znaczenie.
| Grupa | Dlaczego akurat tu |
|---|---|
| Osoby starsze, zwłaszcza po 60.–65. roku życia | słabsza odpowiedź immunologiczna i częstsze choroby współistniejące |
| Kobiety w ciąży, niezależnie od trymestru | ochrona matki oraz dziecka w pierwszych miesiącach życia |
| Dzieci, szczególnie małe, od 6. miesiąca życia | wysoka zapadalność i ryzyko powikłań |
| Osoby z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, w tym astmą i POChP | ryzyko zaostrzenia choroby podstawowej |
| Osoby z chorobami układu sercowo-naczyniowego | infekcja obciąża układ krążenia |
| Chorzy na cukrzycę i inne choroby metaboliczne | gorsza kontrola choroby w trakcie infekcji |
| Osoby z przewlekłymi chorobami nerek i innymi poważnymi chorobami przewlekłymi | kumulacja czynników ryzyka powikłań |
| Osoby z obniżoną odpornością — z powodu choroby lub leczenia | trudniejszy przebieg i dłuższa rekonwalescencja |
| Pracownicy ochrony zdrowia i osoby z częstym kontaktem z pacjentami | ochrona własna i ograniczenie transmisji |
| Osoby mieszkające lub pracujące z osobami podatnymi na ciężki przebieg | ochrona pośrednia domowników i podopiecznych |
Nie oznacza to, że zdrowa osoba w wieku 25 czy 40 lat nic na szczepieniu nie zyskuje. NIZP PZH podaje, że szczepienie może zapobiegać zachorowaniu u około 40–70% zaszczepionych, przy czym skuteczność zmienia się między sezonami i zależy od dopasowania preparatu do krążących wirusów, wieku oraz stanu zdrowia. Drugim, równie ważnym celem jest zmniejszenie ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań.
Warto też pamiętać, że grypa nie jest synonimem każdej jesiennej infekcji. Objawy bywają mylące, a od tego, czy przyczyną jest wirus, czy bakteria, zależy sensowne postępowanie — szerzej pisałem o tym w tekście o tym, jak ocenić infekcję i uniknąć niepotrzebnego antybiotyku.
Seniorzy, ciąża i dzieci — trzy grupy z osobnymi zasadami
U osób starszych układ odpornościowy stopniowo słabiej reaguje na zakażenia i na same szczepienia — zjawisko to określa się jako immunosenescencję. Nakłada się na to częstsze występowanie chorób serca, płuc i cukrzycy. Dlatego polskie rekomendacje przygotowane przez ekspertów m.in. Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego i Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc wskazują, że u osób w wieku 60 lat i więcej szczepionka wysokodawkowa może być traktowana jako preparat pierwszego wyboru. Jeżeli jednak taki preparat jest niedostępny albo pacjent go nie akceptuje, nie należy z tego powodu rezygnować ze szczepienia — standardowa szczepionka nadal spełnia swoje zadanie. Seniorom przydaje się przy okazji orientacja w zasadach bezpłatnych leków dla seniora, bo część preparatów bywa objęta tym uprawnieniem.
W ciąży szczepienie można wykonać w każdym trymestrze. Ma to znaczenie podwójne: przeciwciała wytworzone po szczepieniu przechodzą przez łożysko i pomagają chronić dziecko w pierwszych miesiącach życia, kiedy samo jest jeszcze zbyt małe, żeby je zaszczepić. NIZP PZH wskazuje wrzesień–listopad jako generalnie dobry okres dla ciężarnych. Wyjątkiem bywa kobieta, która już w lipcu lub sierpniu jest w trzecim trymestrze — wtedy warto rozważyć wcześniejsze szczepienie właśnie ze względu na ochronę dziecka po porodzie.
U dzieci szczepionkę we wstrzyknięciu podaje się od ukończenia 6. miesiąca życia. Młodszych niemowląt nie szczepi się przeciw grypie i dlatego tak duże znaczenie ma szczepienie matki w ciąży oraz osób z najbliższego otoczenia. Schemat zależy od wieku i historii szczepień: dziecko od 6 miesięcy do 8 lat włącznie, które wcześniej nie otrzymało odpowiedniej liczby dawek, powinno zwykle dostać dwie dawki w odstępie co najmniej 4 tygodni. Dzieci, które ukończyły 9 lat, w kolejnych sezonach otrzymują jedną dawkę. To bezpośrednio przekłada się na termin: jeżeli kilkulatek potrzebuje dwóch dawek, trzeba zacząć odpowiednio wcześniej, żeby druga zdążyła przed okresem intensywnego krążenia wirusa.
Kiedy się zaszczepić i czy w styczniu jest już za późno
Sezon epidemiczny grypy trwa w Polsce zazwyczaj od października do maja, a najwięcej zachorowań notuje się zwykle od stycznia do marca. Organizm potrzebuje po szczepieniu około 2–3 tygodni na rozwinięcie odpowiedzi immunologicznej. Z tego prostego rachunku wynika, że wrzesień i październik są bardzo dobrym momentem, a listopad nie jest terminem spóźnionym.
| Kto | Kiedy najlepiej |
|---|---|
| Zdrowy dorosły | najczęściej wrzesień–listopad |
| Osoba 60+ lub 65+ | jesienią, przed wzrostem zachorowań — bez odkładania |
| Kobieta w ciąży | każdy trymestr; zwykle wrzesień–listopad |
| Dziecko wymagające dwóch dawek | rozpocząć wcześniej, z zachowaniem min. 4 tygodni odstępu |
| Osoba, która nie zaszczepiła się jesienią | także zimą, dopóki grypa krąży |
Zbyt wczesne szczepienie nie zawsze daje dodatkową przewagę, bo ochrona poszczepienna stopniowo słabnie. Terminu nie należy jednak traktować sztywno — początek konkretnej fali zakażeń jest trudny do przewidzenia, a eksperci zajmujący się ochroną osób starszych podkreślają, że pacjentowi z grupy ryzyka szczepionkę warto zaproponować możliwie szybko po starcie jesiennej kampanii.
I rzecz, która co roku wraca w rozmowach w rejestracji: w grudniu, styczniu ani lutym nie jest za późno. NIZP PZH zaleca kontynuowanie szczepień przez cały sezon epidemiczny. Skoro szczyt zachorowań w Polsce przypada często dopiero na okres od stycznia do marca, rezygnacja wyłącznie dlatego, że „minął październik”, nie ma uzasadnienia.
Dlaczego trzeba szczepić się co roku
Przy grypie jedna dawka przyjęta kilka lat wcześniej nie daje trwałej ochrony i składają się na to dwie niezależne przyczyny. Pierwsza to nieustanna ewolucja wirusów — właśnie dlatego WHO co sezon aktualizuje zalecany skład preparatów. Druga to stopniowe słabnięcie odporności poszczepiennej w czasie. Dopiero połączenie tych dwóch mechanizmów tłumaczy, dlaczego szczepienie powtarza się co sezon, a nie co kilka lat.
Z tego samego powodu trzeba uczciwie powiedzieć, że po szczepieniu nadal można zachorować. Ochrona nie jest stuprocentowa, a jej poziom zmienia się między sezonami. Nie oznacza to jednak, że szczepienie jest nieskuteczne: obok zmniejszania ryzyka samego zachorowania jego zadaniem jest ograniczanie ciężkich następstw grypy, co ma największe znaczenie u osób starszych i przewlekle chorych.
Kiedy szczepienie trzeba odłożyć
Przeciwwskazań jest niewiele i warto je znać, bo w praktyce bywają mylone z sytuacjami, w których szczepić po prostu warto. Rzeczywistym przeciwwskazaniem jest przede wszystkim ciężka reakcja alergiczna, w tym anafilaksja, po wcześniejszej dawce szczepionki albo na jej składnik. Przy ostrej infekcji przebiegającej z wysoką gorączką szczepienie zazwyczaj odracza się do czasu poprawy — to odroczenie, nie rezygnacja. Ostateczna decyzja należy do osoby przeprowadzającej kwalifikację.
Choroba przewlekła sama w sobie najczęściej nie jest powodem do rezygnacji. Jest raczej odwrotnie: wiele chorób przewlekłych zwiększa ryzyko powikłań grypy, więc właśnie u takich pacjentów profilaktyka ma szczególne znaczenie. Osobna kwestia to reakcje pojawiające się już po podaniu preparatu — ból ramienia, stan podgorączkowy czy osłabienie zwykle nie mają nic wspólnego z przeciwwskazaniem do kolejnych dawek.
Gdzie można się zaszczepić
Dorośli mają do wyboru dwie drogi: punkt szczepień w podmiocie leczniczym albo aptekę, która zawarła odpowiednią umowę z NFZ. Aktualną wyszukiwarkę takich aptek udostępnia serwis pacjent.gov.pl. Podstawę wykonywania i finansowania części szczepień w aptekach stanowią przepisy ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wraz z aktami wykonawczymi — w obowiązującym wykazie szczepienie przeciw grypie osób dorosłych ujęto jako realizowane cyklicznie w każdym sezonie jesienno-zimowym. Dzieci i młodzież szczepią się w placówkach POZ.
Szczepionki przeciw grypie są wydawane na receptę, więc w praktyce trzeba zaplanować także ten krok — jak sprawdzić i zrealizować dokument, opisałem w tekście o e-recepcie i jej realizacji. Przy okazji jednej wizyty można w wielu przypadkach przyjąć również inne szczepienia; NIZP PZH wskazuje, że szczepionkę przeciw grypie wolno podać razem z innymi preparatami, przy zachowaniu zasad właściwych dla każdego z nich.
Jedna praktyczna uwaga na start sezonu. Część oficjalnych stron dla pacjentów przez pewien czas opisuje jeszcze szczegółowe zasady refundacji i dostępności preparatów z poprzedniego sezonu. Skład szczepionek na 2026/2027 jest już ustalony, ale przed zakupem preparatu warto sprawdzić listę refundacyjną oraz informacje NFZ lub pacjent.gov.pl obowiązujące w momencie rozpoczęcia jesiennej dystrybucji. Ceny preparatów i to, komu przysługuje 0 zł, zebrałem osobno — sprawdź, ile kosztuje szczepionka na grypę w tym sezonie.
Najczęstsze pytania
Czy szczepionka trójwalentna chroni gorzej niż czterowalentna?
Nie. Usunięto z niej składnik chroniący przed linią B/Yamagata, której krążenia nie potwierdzono od marca 2020 r. WHO i Europejska Agencja Leków nie rekomendują tego komponentu na sezon 2026/2027. Nazwa bez dopisku „Tetra” nie oznacza więc słabszego preparatu, tylko skład dopasowany do wirusów faktycznie obecnych w populacji.
Czy po szczepieniu można zachorować na grypę?
Tak, szczepienie nie daje stuprocentowej ochrony. NIZP PZH podaje, że zapobiega zachorowaniu u około 40–70% zaszczepionych, a skuteczność zależy m.in. od dopasowania preparatu do krążących wirusów i od stanu zdrowia. Równie ważnym celem szczepienia jest jednak zmniejszenie ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań.
Ile dawek potrzebuje dziecko?
Zależy od wieku i historii szczepień. Dziecko od 6 miesięcy do 8 lat włącznie, które wcześniej nie otrzymało odpowiedniej liczby dawek, powinno zwykle dostać dwie dawki w odstępie co najmniej 4 tygodni. Dzieci po ukończeniu 9 lat otrzymują w kolejnych sezonach jedną dawkę. Przy schemacie dwudawkowym warto zacząć odpowiednio wcześniej.
Czy przeziębienie jest przeciwwskazaniem do szczepienia?
Łagodna infekcja bez gorączki zwykle nie wymaga odkładania szczepienia. Przy ostrej infekcji przebiegającej z wysoką gorączką szczepienie zazwyczaj odracza się do czasu poprawy stanu zdrowia. Decyzję podejmuje osoba przeprowadzająca kwalifikację, po ocenie aktualnego stanu pacjenta.
Stan informacji na wrzesień 2026 r. Skład szczepionek ustalany jest przed każdym sezonem — przed szczepieniem w kolejnych latach sprawdź aktualne zalecenia.