Bezpłatną szczepionkę na pneumokoki dostanie osoba w wieku 65 lat i więcej z jedną z chorób zwiększających ryzyko zakażenia: refundowana szczepionka PCV13 kosztuje wtedy 0 zł na receptę z uprawnieniem „S”. Zdrowy senior i młodszy dorosły płacą za preparat. Zaszczepisz się w przychodni POZ albo w aptece z umową NFZ.
Kto dostanie szczepionkę na pneumokoki za darmo w 2026 roku?
W wykazie leków refundowanych obowiązującym od 1 października 2026 r. jedyną szczepionką przeciw pneumokokom jest 13-walentna szczepionka skoniugowana PCV13, sprzedawana pod nazwą Prevenar 13. Refundacja przysługuje osobom w wieku 65 lat i więcej, które mają zwiększone ryzyko choroby pneumokokowej. Trzeba spełnić oba warunki naraz: wiek i jedno ze wskazań medycznych. Wskazania wymienia obwieszczenie Ministra Zdrowia, a są wśród nich:
- przewlekłe choroby serca, płuc lub wątroby, cukrzyca i przewlekła niewydolność nerek;
- wrodzone lub nabyte niedobory odporności, w tym zakażenie HIV i leczenie obniżające odporność;
- uogólniona choroba nowotworowa, białaczka, szpiczak mnogi i choroba Hodgkina;
- niedokrwistość sierpowatokrwinkowa i inne hemoglobinopatie, brak śledziony lub jej niewydolność;
- wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, implant ślimakowy i przeszczepienie narządu litego.
Cena szczepionki w wykazie wynosi 260,07 zł, a podstawowa odpłatność dla uprawnionych to 50%, czyli 130,04 zł. PCV13 jest jednak również na liście leków bezpłatnych dla osób 65+, więc z uprawnieniem „S” na recepcie senior z grupy ryzyka płaci 0 zł. Jak działa to uprawnienie i które leki obejmuje, opisujemy w poradniku o bezpłatnych lekach dla seniorów. Senior z wielochorobowością w opiece POZ zwykle spełnia warunki, ale o tym, czy dana choroba mieści się we wskazaniu, decyduje osoba wystawiająca receptę.
Zdrowa osoba po 65. roku życia nie ma prawa do refundowanej szczepionki, choć sam wiek zwiększa ryzyko ciężkiego zakażenia. Podobnie 60-latek z cukrzycą: choroba się zgadza, ale nie spełnia kryterium wieku. Obie osoby mogą zaszczepić się odpłatnie. Część gmin i powiatów prowadzi własne programy szczepień seniorów, więc warto zapytać w urzędzie albo w przychodni, czy taki program działa w Twojej okolicy.
Komu szczepienie na pneumokoki się zaleca, nawet jeśli trzeba za nie zapłacić?
Lista zalecanych szczepień jest szersza niż lista refundacyjna. Program Szczepień Ochronnych na 2026 r., ogłoszony przez Głównego Inspektora Sanitarnego, zaleca szczepienie przeciw pneumokokom dorosłym po 50. roku życia, a zwłaszcza osobom od 65 lat. Zalecenie obejmuje też dorosłych z przewlekłymi chorobami serca, płuc, wątroby i nerek, cukrzycą, zaburzeniami odporności, brakiem śledziony, implantem ślimakowym albo wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego. Na liście są również palacze i osoby uzależnione od alkoholu.
Szczepienia zalecane dorośli opłacają sami, chyba że przysługuje im refundacja albo lokalny program. Pneumokoki wywołują zapalenie płuc, zatok i ucha, a w cięższych przypadkach zakażenia krwi i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Ryzyko ciężkiego przebiegu rośnie z wiekiem i przy chorobach przewlekłych. Jeśli należysz do którejś z tych grup, omów szczepienie z lekarzem rodzinnym albo farmaceutą, niezależnie od tego, czy załapiesz się na refundację.
Którą szczepionkę na pneumokoki refunduje NFZ, a za którą zapłacisz?
W Polsce zarejestrowanych jest pięć szczepionek przeciw pneumokokom dla dorosłych, ale refundację ma tylko jedna. Różnią się liczbą typów bakterii, czyli serotypów, przed którymi chronią, i technologią produkcji. Szczepionki skoniugowane oznacza się skrótem PCV, a polisacharydową PPSV. Zestawienie poniżej pokazuje stan z wykazu refundacyjnego obowiązującego od 1 października 2026 r.
| Szczepionka | Rodzaj | Refundacja (wykaz od 1.10.2026) |
|---|---|---|
| PCV13 | skoniugowana, 13 serotypów | dla osób 65+ z grup ryzyka; z uprawnieniem „S” 0 zł |
| PCV15 | skoniugowana, 15 serotypów | brak, pełna odpłatność |
| PCV20 | skoniugowana, 20 serotypów | brak, pełna odpłatność |
| PCV21 | skoniugowana, 21 serotypów | brak, pełna odpłatność |
| PPSV23 | polisacharydowa, 23 serotypy | brak, pełna odpłatność |
Większa liczba serotypów nie przekłada się wprost na proporcjonalnie lepszą ochronę, bo znaczenie ma też rodzaj szczepionki, wiek i odporność pacjenta. Dobór preparatu i schematu zostaw lekarzowi albo farmaceucie, który przeprowadza kwalifikację. 15 kwietnia 2026 r. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wydała pozytywną, ale warunkową rekomendację refundacji PCV20 dla osób po 65. roku życia. Rekomendacja nie oznacza refundacji, a kolejny wykaz wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r.
Kto wystawi receptę na szczepionkę z uprawnieniem „S”?
Od 14 lutego 2025 r. receptę z uprawnieniem „S” może wystawić każda osoba uprawniona do wystawiania recept, a więc nie wyłącznie lekarz rodzinny. Senior nie musi więc umawiać osobnej wizyty w POZ wyłącznie po receptę na szczepionkę. Receptę wystawi też lekarz specjalista, który leczy go z powodu choroby przewlekłej. Na recepcie musi się znaleźć uprawnienie „S”, inaczej apteka policzy odpłatność 50%.
Farmaceuta może wystawić receptę farmaceutyczną na szczepionkę, także z uprawnieniem „S”, jeśli szczepienie odbędzie się w tej samej aptece. Wtedy całą sprawę załatwisz w jednym miejscu: recepta, wydanie szczepionki, kwalifikacja i podanie. Zabierz dokumentację choroby, na przykład wypis ze szpitala albo kartę z poradni, bo osoba wystawiająca receptę musi potwierdzić wskazanie. Bez tego może wystawić receptę na preparat odpłatny.
Przychodnia czy apteka: gdzie zaszczepić się na pneumokoki?
Szczepienie wykonasz w przychodni POZ albo w aptece, która ma umowę z NFZ na szczepienia dorosłych. Pneumokoki są w wykazie szczepień wykonywanych w aptekach od 25 sierpnia 2025 r., a od 1 lutego 2026 r. apteki szczepią dorosłych przeciw 18 chorobom. NFZ płaci w całości za kwalifikację i podanie szczepionki, więc w aptece z umową płacisz najwyżej za sam preparat, według swojej odpłatności. Apteki szczepią wyłącznie osoby pełnoletnie.
Apteki z umową znajdziesz w wyszukiwarce „Zaszczep się w aptece” na pacjent.gov.pl. Przed wizytą zadzwoń i zapytaj, czy wykonują szczepienie przeciw pneumokokom i czy mają na miejscu szczepionkę. W przychodni kwalifikację przeprowadza lekarz, co przydaje się przy kilku chorobach przewlekłych albo leczeniu obniżającym odporność. Przy immunosupresji termin szczepienia ustala się indywidualnie, najlepiej z lekarzem prowadzącym.
Ile dawek potrzebuje dorosły i czy można zaszczepić się razem ze szczepieniem na grypę?
Szczepienie przeciw pneumokokom nie jest coroczne. Program Szczepień Ochronnych na 2026 r. podaje dwa schematy dla dorosłych: jedną dawkę PCV20 albo PCV13 z następującą po niej dawką PPSV23. Odstęp między PCV13 a PPSV23 wynosi co najmniej 8 tygodni w grupach ryzyka i co najmniej rok u osób po 65. roku życia. Refundowana jest tylko PCV13, więc druga dawka, PPSV23, wymaga osobnej zapłaty.
Szczepionkę przeciw pneumokokom można podać podczas tej samej wizyty co szczepionkę przeciw grypie, w inne miejsce ciała. To wygodne dla seniorów, którzy szczepią się jesienią, choć na pneumokoki można zaszczepić się o każdej porze roku. Zasady sezonu grypowego zebraliśmy w tekście o szczepieniach na grypę w sezonie 2026/2027. Jeśli wcześniej przyjąłeś którąś ze szczepionek przeciw pneumokokom, przynieś zaświadczenie, bo od niego zależy dalszy schemat.
Przed podaniem szczepionki lekarz albo farmaceuta sprawdza przeciwwskazania. Ciężka reakcja alergiczna na składnik szczepionki lub po wcześniejszej dawce wyklucza szczepienie tym preparatem. Przy ostrej chorobie z gorączką szczepienie zwykle się odkłada, a lekkie przeziębienie bez gorączki nie musi go przekreślać. Po szczepieniu może wystąpić ból i obrzęk w miejscu wkłucia albo przejściowe osłabienie.
Najczęstsze pytania
Czy szczepienie na pneumokoki trzeba powtarzać co roku?
W odróżnieniu od szczepienia na grypę szczepienie przeciw pneumokokom nie jest powtarzane co sezon. U dorosłych stosuje się jedną dawkę PCV20 albo dwie dawki, PCV13 i PPSV23, w odstępie zależnym od wieku i ryzyka. O ewentualnej kolejnej dawce decyduje lekarz po sprawdzeniu dokumentacji wcześniejszych szczepień.
Ile kosztuje szczepionka na pneumokoki bez refundacji?
Bez refundacji płacisz pełną cenę preparatu w aptece. Dla PCV13 punktem odniesienia jest cena z wykazu refundacyjnego od 1 października 2026 r., czyli 260,07 zł. Ceny pozostałych szczepionek ustalają apteki, więc sprawdź je przed zakupem. Samo podanie szczepionki w aptece z umową NFZ jest bezpłatne.
Czy w aptece zaszczepię się bez wizyty u lekarza?
W aptece z umową NFZ kwalifikację przeprowadza farmaceuta, który może też sam wystawić receptę na szczepionkę, jeśli zaszczepisz się w tej samej aptece. Wizyta u lekarza nie jest więc konieczna. Przy chorobach przewlekłych zabierz dokumentację, bo od niej zależy prawo do refundacji.
Stan na listopad 2026 r., według wykazu leków refundowanych z 1 października 2026 r.